Istorija Orašca

Nastanak Orašca

Orašac je mlado naselje, zasnovano u prvoj polovini XVIII veka, tačnije u vremenu austrijske okupacije severne Srbije (1718-1739), kada se u nju doseljava srpsko stanovništvo nadajući se da će pod hrišćanskom upravom imati bolji život. Selo je verovatno dobilo ime po orasima kojih je ovde oduvek bilo.

Prostor na kome se selo danas nalazi bio je naseljen još u doba praistorije o čemu svedoče nalazi u pećini Risovača na ulazu u Aranđelovac. U pećini su pronađeni brojni ostaci života i tragovi kulture čoveka starijeg kamenog doba (palolit, oko 3500-800. godine pre nove ere). Prikupljena grnčarija na lokalitetu ćelova Glavica u Orašcu pruža indicije da je tu bila praistorijska naseobina gradskog tipa.

U starom veku na ovom području su bile naseobine Ilira, Tračana, Kelta i Jelina koje su na prelazu u novu eru osvojili Rimljani. O Osvajanjima svedoče primerci novca i posuđa pronađenih u selima Misača i Banja kao i arheološki lokalitet rimskih kastela u selu Stojnik.

U srednjem veku teritorija Šumadije ulazi u sastav srpske države, za vreme kralja Milutina i Stefana Dečanskog. U obližnjem selu Brezovcu, Đurađ Branković je 1444. godine podigao crkvu posvećenu Arhangelu Mihailu. Crkva je obnovljena u vreme kneza Miloša 1836. i u njoj je radila jedna od prvih crkava u tadašnjoj Srbiji.

Padom pod tursku vlast Orašac postaje deo Smederevskog sandžaka a zatim postaje deo Beogradskog pašaluka. Pre prvog i drugog srpskog ustanka Beogradski pašaluk je imao 12 nahija. Orašac je kao deo severne Srbije po Požarevačkom miru pripao Austriji i ostao je pod njenom okupacijom od 1718-1739. godine. Po odlasku Austrijanaca iz Srbije Turci ponovo zavode staru podelu na nahije.

Zapisi o Orašcu

Selo Orašac je nastalo oko Orašačkog potoka. Kasniji doseljenici naseljavali su se na brežuljcima između Vrbljaka i Misače. Zbog toga je danas Orašac selo razbijenog tipa podeljeno na zaseoke i grupe srodnih kuća. Glavni deo sela se nalazi na putu Mladenovac-Aranđelovac.
Za vreme ustanka Orašac je imao 30 kuća a glavna privredna grana bila je stočarstvo.

Opisujući Orašac krajem 19 veka, Kanic kaže da je video “vinograde koji slabo rađaju; a istorijski značajna hrastova šuma, u kojoj je 15. februara 1804. god. nekolicina odvažnih rodoljuba odlučila da digne ustanak protiv turskih nasilnika, uništena je do poslednjeg traga.”

Na području Orašca, na Misačkom brdu, kako piše Kanic, pre nekoliko vekova presečen je kroz stenu deo puta dug 50, a širok 15 metara. Ova “proseka”, koju narod pripisuje prokletoj Jerini, izlazila je na put od Smedereva ka gradu Ostrovici, verovatno da bi se lakše povezali obližnji rudnici sa Dunavom. Kanic dalje navodi da su “proseku” izgradili nemački rudari zaposleni na kopanju gvožđa na Venčacu.

U privredni razvoj sela spada i rudarstvo, eksploatacija mrkog uglja u rudnicima Orašac i Vrbica u jednom ataru i Misača udaljena oko 1 km. Jame su zatvorene 1961. zbog nerentabilnosti.

Danas, glavna privredna grana je poljoprivreda i stočarstvo.